Beredskapslager. Nødradio. Vatn. Det tenkjer folk på. Men hjartestarter? Det er “noko som heng på butikkveggen”.
Tid til å tenkje om.
Kvifor dette gjeld deg
Fakta frå Helsedirektoratet: Responstid for ambulanse i distrikta ligg på 15 til 25 minutt. I byar er det 8 til 12 minutt. Med rask HLR pluss hjartestarter kan opptil 50 til 70 prosent overleve.
Det betyr at om du har hjartestarter heime, kan du gi nokon ei reell sjanse i ventinga på ambulansen.
Kven bør faktisk ha hjartestarter heime?
Vurder dette dersom du bur avsides, over 10 til 15 minutt frå ambulanse. Eller dersom nokon i husstanden har hjarteproblem, høgt blodtrykk eller er over 60 år. Det same gjeld om du har hytte, båt eller bur i borettslag. Idrettslag, bedrifter og grendalag bør også vurdere det.
Realiteten er at det ikkje handlar om å vere paranoid. Det handlar om å ha utstyr som faktisk fungerer når sekundane tel.
Ja, du kan eige hjartestartar som privatperson
Mange trur dette er medisinsk utstyr for fagfolk. Det er feil.
Alle kan kjøpe, eige og bruke hjartestartar i Noreg. Ingen kurs er påkravd, men sterkt anbefalt. Apparatet analyserer sjølv, så du kan ikkje gjere feil. Det gir ikkje støt med mindre det er nødvendig, og det snakkar norsk og rettleiar deg steg for steg.
Moderne hjertestartarar er designa for at folk utan medisinsk bakgrunn skal kunne bruke dei under press. Du trykker på knappen, følgjer instruksjonane. Ferdig.
Kva kostar det, og kva får du?
Prisspenn på heimemarknaden ligg mellom 8 500 og 40 000 kroner. For vanleg heimebruk kan du rekne med rundt 15 000 til 20 000 kroner.
Ja, det er mykje pengar. Men sett det i perspektiv. For prisen av 2 til 3 middagar ute i månaden i eitt år, ein ferietur, ny sofa eller spisestuebord med stolar, har du utstyr som kan redde liv. Dersom du deler med naboar, går t.d. 5 husstandar saman om 18 000 kroner, som betyr 3 600 kroner per familie. På hytta kan 2 til 3 familiar dele kostnaden på 5 000 til 7 000 kroner kvar.
Du bør sjå etter apparat med norsk talestøtte, ikkje berre engelsk. Enkel vedlikehaldsindikator, gjerne eit grønt lys som viser at apparatet er klart, er viktig. Batteritid bør vere minst 5 år. Det skal følgje med saks, barberhøvel, ansiktsmaske og bæreveske.
Dei mest brukte merkene i Noreg er Philips HeartStart, som er svært enkel å bruke. HeartSine Samaritan PAD er kompakt med lang batteritid. Powerheart G5 har tydelig talestøtte, og CU Medical iPAD har god pris-kvalitet.
Du kan kjøpe hjertestarter gjennom Røde Kors Førstehjelp, som ofte inkluderer kurs. Norsk Folkehjelp har òg godt utval. XXL har nokre modellar, og Legebutikken.no har breitt sortiment. Beredskapsnettbutikkar som NOR Beredskap og Beredt Norge har òg utstyr tilgjengeleg. Vel gjerne butikk som tilbyr serviceavtale, då får du automatisk påminning om byte av batteri og elektroder.
Vedlikehald er enklare enn du trur
Hjertestartarar er nesten vedlikehaldsfrie, men to ting må bytast. Batteri skal skiftast kvar 3. til 5. år og kostar rundt 1 500 til 2 500 kroner. Elektroder, eller padar som dei òg blir kalla, må bytast kvar 2. til 5. år og kostar 500 til 1 200 kroner.
Dei fleste apparata har grønt lys som viser at dei er klare til bruk. Nokre har sjølvtest kvar veke. Sett påminning i telefonen, så er det ferdig.
Dei 4 viktigaste stega etter kjøp
Plasser den riktig. Heime skal den vere i stova, gangen eller soverom, der folk faktisk er. På hytta bør den stå synleg, gjerne ved inngangsdøra. I nabolag plasser den på ein stad alle kjenner til og har tilgang til.
Registrer den. Gå til Hjertestarterregisteret på hjertestarterregister.113.no. Det er gratis og livsviktig. Då ser AMK-sentralen (113) den på kartet. Dei kan sende folk dit om nokon i nærleiken får hjertestans. Den visar òg i Hjelp 113-appen.
Ta HLR-kurs. Hjertestarter fungerer utan kurs, men HLR (hjarte-lungeredning) før du får den fram kan redde liv. Røde Kors, Norsk Folkehjelp og lokale idrettslag tilbyr kurs.
Fortel naboar og familie. Om du har hjertestarter heime eller i nabolaget, fortel det. Når det hastar veit folk ikkje alltid kvar dei skal gå.
For deg som bur i borettslag, snakk saman
Ei hjertestarter i eit borettslag på 10 til 20 leilegheiter kan finansierast saman. Eit døme: Borettslag på 10 husstandar deler kostnad på 18 000 kroner. Det blir 1 800 kroner per husstand. Plassering ved hovudinngangen eller i trappeoppgangen gir alle tilgang.
Når folk veit at nabobygget har hjertestarter, søkjer fleire dit ved nød. Det styrker tryggleiken for heile nabolaget.
Leasing og andre alternativ
Ikkje klar til å kjøpe? Nokre tilbydarar har leasing på 300 til 600 kroner i månaden, inkludert service og utbyte. Leige for arrangement kostar 500 til 1 200 kroner per dag. Det kan passe for idrettslag, bedrifter eller dei som vil teste før kjøp.
Den tøffe sanninga
Den mest kritiske beredskapssituasjonen du kan stå i er hjertestans hjå nokon du er glad i.
Ein hjertestarter kostar mindre enn ein sofa, ein sykkel, ein liten ferie. Men, skilnaden er at dette kan halde nokon i live under ventinga på hjelp.
Når bør du vurdere å gå til innkjøp av ein hjartestartar
Avsides busetnad, familie med hjarteproblem, hytte eller borettslag er gode grunnar til å gå til innkjøp av ein hjartestartar. Snakk med naboar om deling av kostnad. Registrer på hjertestarterregister.113.no. Ta HLR-kurs.
Hjertestartaren du aldri brukar er den beste investeringa du gjer. Men om du treng den, er den forskjellen mellom liv og død.
Beredskapskoordinator, HR-sjef og tech-entreprenør.